އަހަރެމެންގެ ހަށިގަނޑަކީ ނުހަނު ފުރިހަމައަށް ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ކާރުޚާނާއެކެވެ. މި ކާރުޚާނާގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަސައްކަތަކީ ސިކުނޑިއާއި ހަށިގަނޑުގެ އެކި ބައިތަކަށް މެސެޖު ފޮނުވައިގެން އަހަރެމެންގެ މޫޑާއި، ހަކަތައާއި، ނިންޖާއި، ސަމާލުކަން، އަދި އެކި ގުޅުންތައް ބައްޓަންކުރުމެވެ. ހޯމޯންތަކަކީ އަހަރެމެންގެ އުފާވެރިކަމާއި ހިތާމައިގެ ފަހަތުގައިވާ އާރުކާޓީއެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި އަހަރެމެން ބަލައިލާނީ އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އެންމެ ބޮޑަށް އަސަރުކުރާ މުހިންމު ހަތް ހޯމޯނަކަށާއި، އެ ހޯމޯންތައް ގުދުރަތީ ގޮތުން ބެލެންސްކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރާނެ ނަޒަރަކަށެވެ.
1. ސެރޮޓޮނިން (Serotonin): މޫޑު ހަމައަކަށް އަޅުވައިދޭ އުފާވެރިކަމުގެ ހޯމޯން
ސެރޮޓޮނިންއަކީ އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ ހަމަޖެހުމާއި އުފާވެރިކަން ދަމަހައްޓައިދޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް މެސެންޖަރެވެ. ނަފްސާނީ ދާއިރާގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ސެރޮޓޮނިން ދަށްވުމަކީ ހިތާމަވެރިކަމާއި އެކަހެރިވުމަށް މަގުފަހިކުރުވާ ކަމެކެވެ. މި ހޯމޯން ގުދުރަތީ ގޮތުން ބެލެންސް ކުރުމަށްޓަކައި ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި އަވިލިބޭ ސަރަހައްދުތަކުގައި އުޅުމާއި، ގަވާއިދުން ކަސްރަތުކުރުން ނުހަނު ބޭނުންތެރިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބިހާއި، ނަޓްސް، އޯޓްސް، އަދި ދޮންކެޔޮ ފަދަ ކާނާ ކެއުމާއި، ޙަޔާތުގައި ދިމާވާ ޕޮޒިޓިވް ކަންކަން ނުވަތަ ރަނގަޅު ހެޔޮ ކަންކަން ފާހަގަކޮށް ޝުކުރުވެރިވުމުގެ އާދަ ހިޔާރުކުރުމަކީ ސެރޮޓޮނިން ހޯމޯން ހަށިގަނޑުގައި ވަރުގަދަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ.
2. ޑޮޕަމީން (Dopamine): ހިތްވަރާއި ކާމިޔާބީގެ އުފާ ހޯދައިދޭ ހޯމޯން
އަހަރެމެންނަށް ކަމެއް ކުރުމުގެ ފޯރިއާއި، އާ އަމާޒުތަކަށް ވާސިލުވުމުގެ ހިތްވަރު ގެނެސްދެނީ ޑޮޕަމީންގެ ސަބަބުންނެވެ. ޖާނަލް އޮފް ނިއުރޯސައިންސްގެ ހޯދުންތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ޑޮޕަމީން މަސައްކަތްކުރަނީ ހަމައެކަނި އުފާ ލިބުމުންނެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ކާމިޔާބީއެއްގެ އިންތިޒާރުގައި ހަށިގަނޑަށް ހިތްވަރުދޭ އަދި މަސައްކަތްކުރުމުގެ ރޫޙު އާކޮށްދޭ ބާރެކެވެ. މި ހޯމޯން ގުދުރަތީ ގޮތުން ބެލެންސް ކުރުމަށްޓަކައި ދިރިއުޅުމުގެ އާންމުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކުދިކުދި އަމާޒުތައް ކަނޑައަޅައި، ލިބޭ ކުދިކުދި ކާމިޔާބީތައް އުފަލާއެކު ފާހަގަކުރުން މުހިންމެވެ. އަދި އާ ހުނަރުތައް ދަސްކުރުމާއި، ޕްރޮޓީން އެކުލެވޭ ކާނާ ކެއުމަކީ ސިކުނޑީގެ މި މެސެންޖަރަށް އާ ދިރުމެއް ގެނެސްދޭ ކަންކަމެވެ.
3. އޮކްސިޓޯސިން (Oxytocin): ލޯތްބާއި ގުޅުން ބަދަހިކުރާ ހޯމޯން
"ލޯބީގެ ހޯމޯން" ގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ އޮކްސިޓޯސިންއަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މެދުގައި އިތުބާރާއި، އޯގާތެރިކަމާއި، އަޅައިލުން އުފައްދައިދޭ މައިގަނޑު މާއްދާއެކެވެ. ސިކުނޑީގެ ހައިޕޮތެލަމަސް އިން އުފައްދާ މި ހޯމޯން ދޫވަނީ އެކަކު އަނެކަކަށް ގާތްވެ އުފާވެރި ވަގުތުތައް ހޭދަކުރާ އިރުއެވެ. މި ހޯމޯން ގުދުރަތީ ގޮތުން ބެލެންސްކުރުމަށްޓަކައި ލޯބިވާ މީހުންނާއެކު ގިނައިން ބައްދައިލުމާއި، ގާތް މީހުންނާއެކު އުފާވެރި ވަގުތު ހޭދަކުރުން މުހިންމެވެ. މީގެ އިތުރުން، އޮޅުކޮށްގެން ގެންގުޅޭ ބުޅާ، ގުރާ ފަދަ ޖަނަވާރުތަކާއި އެކު މަޖާ ވަގުތުތަށް ހޭދަކުރުމާއި، އޯގާތެރިކަމުގެ ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ކުރުމާއި އަދި އެހެންމީހުންނަށް އެހީތެރިވެ ހެޔޮކޮށްހިތުމަކީ ސިކުނޑިން އޮކްސިޓޯސިން އިތުރުކޮށް ދޫކޮށްދޭނެ ކަންކަމެވެ.
4. ކޯޓިސޯލް (Cortisol): ސްޓްރެސް ކޮންޓްރޯލްކޮށް ހަށިގަނޑަށް ހޭލުންތެރިކަން ގެނެސްދޭ ހޯމޯން
ކޯޓިސޯލަކީ ހަށިގަނޑަށް ދިމާވާ ނުރައްކާތަކާއި ސްޓްރެސްއާ ކުރިމަތިލާން އެހީތެރިވެދޭ މައިގަނޑު "ސްޓްރެސް ހޯމޯން" އެވެ. ނަމަވެސް، މާބޮޑަށް ސްޓްރެސްވުމުގެ ސަބަބުން ކޯޓިސޯލް މަތިވުމަކީ ނަފްސާނީ ހަމަޖެހުން ގެއްލި، ނިދަން ދަތިވާ ކަމެއްކަން ކަމުގެ މާހިރުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މި ހޯމޯން ގުދުރަތީ ގޮތުން ބެލެންސްކުރުމަށްޓަކައި ފުން ނޭވާލުމުގެ ކަސްރަތުތައް ކުރުމާއި، ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ކޮންމެވެސް ވަގުތުކޮޅެއްގައި ހަރަކާތްތެރިވުމުން ނާރުތަކުގެ ނިޒާމު ހަމައަކަށް އެޅިގެންދެއެވެ. އަދި ގުދުރަތީ މާހައުލުގައި ގަސްގަހާގެއްސާއި ތާޒާ ވައިގެ ތެރޭގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުމާއި، ހިތުގެ ޝުއޫރުތައް ކަރުދާހަށް ލިޔެ ޖާނަލް ކުރުމަކީވެސް ސްޓްރެސް ކުޑަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ.
5. މެލެޓޮނިން (Melatonin): ރީތި ނިދިއެއް ގެނެސްދޭ ހޯމޯން
މެލެޓޮނިންއަކީ އަހަރެމެންގެ ހަށިގަނޑުގެ 'ގަޑި' ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ރޭގަނޑު އަރާމު ނިންޖެއް ލިބިދިނުމަށް އެހީތެރިވެދޭ މައިގަނޑު ހޯމޯނެވެ. އަލިކަމާއި އަލިގަދަ ސްކްރީންތަކުގެ ސަބަބުން މި ހޯމޯން އުފެދުން ދަށްވެގެންދެއެވެ. މި ހޯމޯން ގުދުރަތީ ގޮތުން ބެލެންސް ކުރުމަށްޓަކައި ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި ފޯނާއި ޓީވީގެ ސްކްރީން ޓައިމް މަދުކޮށް، ކޮޓަރީގެ އަލިކަން ކުޑަކޮށްގެން ނިދުމުގެ މާހައުލެއް ގާއިމުކުރުން މުހިންމެވެ. ހަވީރުން ފެށިގެން ކެފެއިން ބުއިންތަކާ ދުރުވެ، ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އެއްގަޑިއަކަށް ނިދަން ދިއުމުގެ އާދައެއް ހިފެހެއްޓުމަކީ މި ހޯމޯންގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ.
6. އެންޑޯފިންސް (Endorphins): ވޭން ކުޑަކޮށްދޭ މޫޑު ރަނގަޅުކޮށްދޭ ހޯމޯން
އެންޑޯފިންސްއަކީ ގައިގައި ރިއްސާ ރިއްސުން ކުޑަކޮށްދީ، މޫޑު އުފާވެރިކޮށްދޭ ގުދުރަތީ މާއްދާއެކެވެ. ހިނިތުންވުމާއި، ނެށުމާއި، އަދި ހިތްގައިމު ކަންކަމަށް ގެއްލިގެންދާއިރު މި މާއްދާ ހަށިގަނޑުގައި ދޫވެއެވެ. މި ހޯމޯނަކީ ރިހުން ފިލުވައިދޭ ހޯމޯނަކަށް ވާތީ، ދުވެ ކަސްރަތު ކުރުންފަދަ ކަންކަމުގައި މި ހޯމޯންއިތުރަށް އުފައްދައިދޭތަން އާދެއެވެ. ގުދުރަތީ ގޮތުން މި ހޯމޯން ބެލެންސްކުރުމަށްޓަކައި ހިނގަންދިޔުމާއި، އެރޮބެޓިކް ކަސްރަތު ކުރުމާއި، ފަތަންދިޔުންފަދަ ހަށިގަނޑަށް ހަރަކާތްތެރިކަން ގެނެސްދޭ ކަންކަން ކުރުން މުހިންމެވެ. މީގެ އިތުރުން، އުފާވެރި ކަންކަމުގައި މަސްޢޫލުވުމާއި، ޑާކް ޗޮކްލެޓް (Dark Chocolate) ކެއުމަކީވެސް މި މާއްދާ އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެއްކަމަށް ދިރާސާތަކުންދައްކައެވެ.
7. ޖީ.އޭ.ބީ.އޭ. (GABA): ސިކުނޑިއަށް މަޑުމައިތިރިކަން ގެނެސްދޭ ހޯމޯން
ޖީ.އޭ.ބީ.އޭ. (Gamma-Aminobutyric Acid) އަކީ ސިކުނޑީގެ ނާރުތަކުގެ ނުތަނަވަސްކަން ކުޑަކޮށް، ހިތްހަމަޖެހުން ގެނެސްދޭ މައިގަނޑު މާއްދާއެކެވެ. ސިއްހީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ޖީ.އޭ.ބީ.އޭ. އިތުރުވުމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑިއަށް މަޑުމައިތިރިކަން ލިބި، ހާސްކަން ފިލައިގެންދެއެވެ. މި ހޯމޯން ގުދުރަތީ ގޮތުން ބެލެންސް ކުރުމަށްޓަކައި ކެމޮމައިލް ނުވަތަ 'ލެމަން ބާމް ޗާ' ފަދަ ހާބަލް ޓީ ބުއިމާއި، ޔޯގާއާއި ސްޓްރެޗިންގް ކަސްރަތު ކުރުން ވަރަށް ފައިދާހުރެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، މާހައުލުގެ އަޑުގަދަކަމާއި ހާސްކަން ކުޑަކޮށް، މައިންޑްފުލްނެސް ގެންގުޅުމުގެ އިތުރުން ފެހި ފަތްޕިލާވެލީގެ ބާވަތްތައް ކެއުމަކީ މި ހޯމޯންގެ ސިއްހަތު ވަރުގަދަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ.
ދުވަހުގެ އާދަތަކާއި ހޯމޯން ސިއްހަތު
ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މުހިންމު އެއް ނުކުތާ އެބައޮތެވެ. އެއީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދީނީ އަޅުކަންތަކާއި ރީތި އާދަތަކަކީ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ﷲ ތަޢާލާ ލައްވާފައިވާ ނުހަނު ބޮޑު ނިޢުމަތެއްކަމެވެ. ގަވާއިދުން ވަގުތަށް ނަމާދުކުރުމަކީ ހިތަށް ފަސޭހަކަމާއި ފުން ހަމަޖެހުން ގެނުވައިދޭ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔެވުމާއި އޭގެ މާނައާމެދު ވިސްނުމަކީ ސިކުނޑިއަށް ހަމަޖެހުމެއް ގެނެސްދޭ ކަމެކެވެ. ޤުރުއާނުގެ އަޑުއެހުމާއި ކިޔެވުމުން ސިކުނޑީގެ ނާރުތަކަށް މަޑުމައިތިރިކަން ލިބި، ސެރޮޓޮނިންއާއި ޖީ.އޭ.ބީ.އޭ. (GABA) ފަދަ ހިތްހަމަޖެހުން ގެނެސްދޭ މާއްދާތައް އިތުރުވެ، ހާސްކަމާއި ނުތަނަވަސްކަން ފިލައިގެންދާކަން ނިއުރޯސައިންސްގެ ދިރާސާތަކުން ހާމަވެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، މުޖުތަމައުގެ ފަޤީރުންނަށް އެހީވުމާއި، ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމާއި، ސަދަގާތްކުރުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި އޮކްސިޓޯސިންއާއި ޑޮޕަމީން ދޫވުން އިތުރުވެ، އަމިއްލަ ނަފްސަށް ހިތްވަރާއި އުފާވެރިކަން ލިބިގެންދެއެވެ.
އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކުދިކުދި އާދަތަކަކީ ހޯމޯންތަކުގެ ރާގު ބައްޓަންކޮށްދޭ ވަސީލަތްތެރިންނެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ފަތިސްނަމާދަށް ހޭލައި އަރާ އިރާއިއެކު އަންނަ ބޭސް އަތްވަށް ނުކުމެލުމާއި، އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ފެންބުއިމާއި، މުޅި ދުވަހު ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ މައިކްރޯ ނިއުޓްރިއެންޓްސް އެކުލެވޭ ކާނާ ކެއުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންކަމެކެވެ.
ހަމައެހެންމެ، ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ހަށިގަނޑު ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ހަރަކާތްތެރިކުރުމާއި، ރޭގަނޑު 7 ގަޑިއާއި 9 ގަޑިއާ ދެމެދުގެ އަރާމު ނިންޖެއް ހޯދުމަކީ ހޯމޯންތަކުގެ ސިއްޙަތަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އައްޑަނައެވެ. ހޯމޯން ސިއްޙަތު ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި ކާނާގެ ބައިގައި ފެހި ފަތްޕިލާވެއްޔާއި، ނަޓްސް އަދި ސީޑްސް، އެވޮކެޑޯ، ބެރީސްގެ ބާވަތްތަކާއި، އަދި ރަނގަޅު ފެޓް އެކުލެވޭ މަހުގެ ބާވަތްތައް ހިމެނުން މުހިންމެވެ.
ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަވާށެވެ: "ތިމާގެ ހޯމޯންތައް އިޖާބަދެނީ ތިމާ ގެންގުޅޭ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށެވެ. އެހެންކަމުން، ތިމާގެ ހިތަށާއި ސިކުނޑިއަށް ސުލްހައާއި، ހަކަތައާއި، އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭ ރަނގަޅު އާދަތައް އިޚުތިޔާރުކުރާށެވެ."
ހަގީގަތުގައިވެސް، ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ކުދިކުދި ރަނގަޅު އާދަތަކެއް ގެންގުޅުމަކީ މުޅި ދިރިއުޅުމަށް ބޮޑު އިންގިލާބެއް ގެނެސްދޭނެ ކަމެކެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ހޯމޯންތަކުގެ ނިޒާމު ފުރިހަމައަށް ބެލެންސްކޮށް، ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި އަހަރެމެންގެ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ވައްޓަފާޅިއަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. އެހެންކަމުން، މުޅި ދިރިއުޅުން އުފާވެރިކަމާއި ހަމަޖެހުމުން ފުރާލުމަށްޓަކައި އަބަދުވެސް ހަނދާނުގައި ބަހައްޓާށެވެ. ތިމާގެ ހޯމޯންތައް ބެލެންސްކުރާށެވެ. އެއީ ތިމާގެ މުޅި ދިރިއުޅުން ބެލެންސްކުރުމެވެ.
މަސްދަރު: ޕަބްމެޑް، ނޭޝަނަލް ޖިއޮގްރަފިކް ސައިންސް، ކްލެވެލްނޑް ކްލިނިކް
