ކޮލަމް ތަޢާރަފް
"ޑރ. ޝާފިޔާގެ ގަލަމުން" މި ކޮލަމަކީ ކޮންމެ ހަފުތާއަކުވެސް، ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުންނަށް މުހިންމު މަޢުލޫމާތުތަކެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ކޮލަމެކެވެ. މި ސިލްސިލާގެ ތެރެއިން، ތަޢުލީމީ އަދި ތަރުބަވީ ދާއިރާތަކުން ހެދިފައިވާ އިތުބާރުހުރި ޢިލްމީ ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި، ކުދިންގެ ކުރިއެރުމަށް ބޭނުންވާ މުހިންމު ކަންކަމަށް އަލިއަޅުވާލެވޭނެއެވެ. މި ކޮލަމުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ހަމައެކަނި މަޢުލޫމާތު ހިއްސާކުރުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދިރާސާތަކުގެ ހޯދުންތަކަށް ބިނާކޮށް، ދަރިންގެ ތަރުބިއްޔަތާއި އުނގަންނައިދިނުމުގެ ތެރެއިން އިޞްލާޙުކުރެވިދާނެ ކަންކަމާއި، ޢަމަލީ ގޮތުން ކުރެވިދާނެ ކަންކަމާ މެދު ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުން ހޭލުންތެރިކުރުވުމެވެ. އަޅުގަނޑުގެ އުއްމީދަކީ، މި ކޮލަމަކީ ސްކޫލް ޢުމުރުފުރައިގެ ކުދިން ދުޅަހެޔޮ، ފަންނުވެރި، އަދި އަޚްލާޤީ ގޮތުން ފުރިހަމަ ޖީލެއްގެ ގޮތުގައި ބިނާކުރުމަށްޓަކައި ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުންނަށް ލިބިގެންދާ ބޭނުންތެރި "ޢިލްމީ މަންސައަކަށް" ވެގެންދިއުމެވެ.
ނިދިން ހޭލެވުމާއެކު އެންމެ ފުރަތަމަ އަތްދިއްކޮށްލެވެނީ އެނދު ކައިރީގައި އޮތް ފޯނަށެވެ. ފޯނުގެ އެލާމް ކަނޑާލުމަށްފަހު، ލޯ އުނގުޅަމުން ފޯނުގެ ސްކްރީން ދިއްލާލެވެއެވެ. އިންސްޓަގްރާމް، ޓިކްޓޮކް ނުވަތަ ސްނެޕްޗެޓްގެ ނޮޓިފިކޭޝަންތައް ބަލާލުމަކީ މިއަދުގެ ގިނަ ޒުވާނުންގެ ދުވަސް ފެށޭ ގޮތެވެ. ސައިމޭޒުމަތީގައި، ކްލާސްރޫމުގައި، ނުވަތަ ދަތުރުފަތުރުގެ ވަގުތުތަކުގައި ވެސް އިނގިލިތައް ދަނީ ހުއްޓުމެއްނެތި ސްކްރީން މަތީގައި "ސްކްރޯލް" ކުރެވެމުންނެވެ. އެކުވެރިންގެ ފޮޓޯތަކަށް "ލައިކް" ދިނުމާއި، ކުރު ވީޑިއޯތައް ބެލުމާއި، އަދި އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ކުދިކުދި މަންޒަރުތައް ސޯޝަލް މީޑިއާއަށް ހިއްސާކުރުމަކީ ދުވަހީ އާދައެވެ. ރޭގަނޑު އެނދަށް އަރައި، ކަނުއަންދިރީގައި ފޯނުގެ އަލީގައި ގިނައިރުތަކެއް ވަންދެން ސްކްރީނަށް ބަލަން ތިބުމަށްފަހު ނިދަން ޖެހުމަކީވެސް މިއަދުގެ ޒުވާނެއްގެ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ މަންޒަރެކެވެ. މިކަންކަމަށް ބަލާލާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި ވަގުތު ހޭދަކުރުމުގެ ވަސީލަތެއް ނޫންކަން ސާފުކޮށް ދޭހައެވެ. މިއީ ޒުވާނުންގެ އިޙްސާސްތަކާއި، އަމިއްލަ ނަފްސާމެދު ދެކޭގޮތާއި، އަދި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތަކަށް ސީދާ އަސަރުކުރުވާ މިޒަމާނުގެ އާންމު ދިރިއުޅުމެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ މާހައުލާއި ޒުވާނުންގެ ހާލަތު
މަތީގައި ދެންނެވިފައި އެވާ މަންޒަރުތަކަކީ މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒުވާންވަމުން އަންނަ ޖީލުތަކުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހަގީގަތްތަކެވެ. މިކަންކަމާމެދު ފުންކޮށް ވިސްނާލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިޒަމާނުގެ ޑިޖިޓަލް ދިރިއުޅުމުގެ ގޮތްތަކަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހިފައެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ފަހުގެ ތާރީޚުގައި އިޤްތިޞާދީ، އިޖުތިމާއީ އަދި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ގޮތުން އަވަސް ބަދަލުތަކެއް ދެކެމުން އަންނަ ޤައުމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ ބޮޑު އިންސައްތައެއް ޒުވާނުން ހިއްސާކުރާއިރު، ޤައުމީ ތަރައްޤީއާއި މުސްތަޤުބަލުގެ އެންމެ މުހިންމު ބާރަކީވެސް މި ޒުވާނުންނެވެ.
ނަމަވެސް، ރަށްރަށުގެ އާބާދީތަކުން މީހުން ހިޖުރަކުރުމުގެ ސަބަބުން ތޮއްޖެހިފައިވާ މާހައުލުތަކުގައި ދިރިއުޅެންޖެހުން ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތަކަށް ދަނީ ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުންނެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ދިވެހި ޒުވާނުންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތައް ދަނީ ދުވަހުން ދުވަހަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. ކުރިން އޮތް އެކުވެރި، އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވާ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ. އެކަނިވެރިކަމަކީ ނުވަތަ އެކަނިވެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅުމަކީ މިހާރުގެ ޒުވާނުންގެ ދުވަހީ ހަގީގަތެވެ. މި ހުރިހާ ކަމަކާއެކު، ޒަމާނީ ޓެކޮނޮލޮޖީގެ ވަސީލަތްތަކާއެކު ޒުވާނުންނަށް ވަނީ އިތުރު ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ. މީގެއިތުރުން، ނަފުސާނީ މައްސަލަތަކާ މެދު މުޖުތަމަޢުގައި އޮންނަ ނުބައި ދެކުން ނުވަތަ 'ސްޓިގްމާ' ގެ ސަބަބުން، އެހީތެރިކަމަށް އެދެން ޒުވާނުން ޖެހިލުންވުމަކީ ދިވެހި ޒުވާނުންނަށް ސީދާކޮށާއި ނުސީދާކޮށް އެމީހުންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ބުރޫއަރާކަންކަމެވެ.
ސޯޝަލް މީޑިއާ އާއި ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތަކުގެ އަސަރު
ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ (މިސާލަކަށް އިންސްޓަގްރާމް، ޓިކްޓޮކް، ފޭސްބުކް) އަކީ މިއަދުގެ ޒުވާނުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވަކިނުކުރެވޭނެ ބަޔެކެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާއިން މައުލޫމާތު ބަދަލުކުރުމާއި ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށް ފުރުޞަތުތަކެއް ހުޅުވާލައިދިން ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، މީގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ޒުވާނުންގެ ޖަޒުބާތީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރެއެވެ.
މިއަދު މި ބަލާލާ ދިރާސާގައި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ސަބަބުން ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުންގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖަޒުބާތީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމާ ގުޅޭ ޢިލްމީ އަދި ތަޖުރިބާވީ ހެކިތައް ހުރީ އެއްގޮތަކަށް އެންމެ ސާފުކޮށެއް ނޫންކަން ދިރާސާވެރިޔާ ހާމަކުރެއެވެ. މި ދިރާސާއަކީ ކޮރެއާ ޕްރެސް ފައުންޑޭޝަނުން 2019 ވަނަ އަހަރު ކުރިއަށްގެންދިޔަ "ޓީންއޭޖް މީޑިއާ ޔޫސް ސަވޭ" ގެ މައުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް، ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރުމާއި ޒުވާނުން އަމިއްލައަށް އިޙްސާސްކުރާ އުފާވެރިކަމާއި އެކަނިވެރިކަމާ ހުރި ގުޅުން ދެނެގަތުމަށް ކޮށްފައިވާ ދިރާސާއެކެވެ. މީގެތެރެއިން ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރާ 1,573 ކުދިންގެ ސާމްޕަލް އެނަލައިޒް/ތަހުލީލުކޮށް، އަމިއްލަ ޖަޒުބާތީ ސިފަތަކާއި މީޑިއާ ބޭނުންކުރުމުގެ މިންވަރުން ކުރިއަށްލަފާކުރެވޭ މުހިންމުކަން ވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ. ދިރާސާ ޝާއިޢުކޮށްފައިވަނީ ސާވޭ ހެދުނު ފަހުން ދެތިން އަހަރެއްގެ ފަހުން ނަމަވެސް މިދިރާސާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހަގީގަތްތަކަކީ މިޒަމާނުގެ ޒުވާނުންގެ ހާލަތު ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބަޔާންވެފައިވާ ދިރާސާއެކެވެ.
މި ދިރާސާގެ ހޯދުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރުމާއި ޒުވާނުން އަމިއްލައަށް އިޙްސާސްކުރާ ޖަޒުބާތީ ދުޅަހެޔޮކަމާ ދެމެދު ވަނީ ސުވާލުއެފެދިފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރާ ގޮތުގެ ސިފަތަކާއި، އާންމުކޮށް ހުންނަ ޖަޒުބާތީ ހާލަތްތަކާއި، ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރާ ވަގުތު ކުރެވޭ އިޙްސާސްތައް ހިމެނެއެވެ. އަދި އެންމެ މުހިންމު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ސޯޝަލް ނެޓްވޯކިންގ ސަރވިސް މެދުވެރިކޮށް ކުރެވޭ މުއާމަލާތްތަކުގެ ފެންވަރު (ކޮލިޓީ) ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތާއި، ސޯޝަލް ނެޓްވޯކިންގ ސަރވިސް ބޭނުންކުރުމުން އުފެދޭ އެކަނިވެރިކަމާއި އުފާވެރިކަމުގެ އިޙްސާސްތައް ކަމަށް ތަޙްލީލުން ދައްކައެވެ (ޕާކް، 2026).
ޚާއްޞަކޮށް، ސޯޝަލް ނެޓްވޯކިންގ ސަރވިސް މުއާމަލާތްތަކުގެ ފެންވަރު މާނަކުރެވޭ ގޮތުން ފެންނަނީ އެހާ ސީދާ ސާދާ ނޫން ގޮތެކެވެ. ސޯޝަލް ނެޓްވޯކިންގ ސަރވިސްއާ ގުޅުންހުރި އުފާވެރިކަމާއި އެކަނިވެރިކަން އެކުދިންގެ ޖަޒުބާތީ ގުރޫޕްތަކާ ސީދާ އެއްގޮތްވި ނަމަވެސް، މުއާމަލާތްތަކުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކަމަށް ޤަބޫލުކުރާ ކުދިންގެ ތެރެއިން، އުފާވެރިކަން ކުޑަވުމާއި އެކަނިވެރިކަން ބޮޑުވުމުގެ ފުރުޞަތު އިތުރުވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މީގެއިތުރުން، އެކި ކުދިންގެ އާންމު ޖަޒުބާތީ ހާލަތު ހުންނަ ގޮތުން މި އަސަރުކުރާ ސަބަބުތަކުގެ މިޞްރާބު ތަފާތުވެއެވެ. ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު، މި ހޯދުންތަކުން އެނގެނީ ސޯޝަލް ނެޓްވޯކިންގ ސަރވިސް ގެ ތަޖުރިބާތަކަކީ ސީދާ އެއްގޮތަކަށް ޒުވާނުންގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އަސަރުކުރާ އެއްޗެއް ނޫންކަމެވެ. އެކުދިންގެ އާންމު ޖަޒުބާތީ ހާލަތަށް ބަލައި އެކި ކުދިންނަށް މީގެ މާނަ ތަފާތުވެދާނެކަން ދިރާސާވެރިޔާ ބަޔާންކުރެއެވެ. މި ހޯދުންތަކުން އަލިއަޅުވާލަނީ، ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުންގެ ޑިޖިޓަލް ދުޅަހެޔޮކަމުގެ ދިރާސާތަކާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި، އެކުދިންގެ ޖަޒުބާތީ މާހައުލާއި ހާލަތަށް ރިއާޔަތްކުރުމުގެ މުހިންމުކަމުގެ މައްޗަށެވެ.
ޒުވާނުންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ހުރި ގޮންޖެހުންތައް
ޒުވާން އުމުރަކީ އިންސާނާގެ އަޚްލާޤީ، ޖަޒުބާތީ އަދި ފިކުރީ ތަރައްޤީގައި އެންމެ އުނދަގޫ އަދި މުހިންމު މަރުޙަލާއަށް ވެފައި، ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ސަބަބުން އާދަވަމުން އަންނަ ނުރަނގަޅު ވިސްނުންތަކާއި ރަވައްޔާތުތަކާއެކު ޒުވާނުންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ދަނީ ކުރިމަތިވަމުންނެވެ. މިގޮތުން އުނގަންނައިދިނުމުގެ މާހައުލުގައި އޮންނަ ވާދަވެރިކަމާއި ރަނގަޅު ވަޒީފާއެއް ހޯދުމުގެ ކަންބޮޑުވުންތަކުގެ ސަބަބުން ނުތަނަވަސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަންގެ އަލާމާތްތައް އިތުރުވަމުންދެއެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ އާދަކާދައަށް އައި ބަދަލުތަކާއެކު އާއިލީ އަދި އިޖުތިމާއީ އެހީތެރިކަން ކުޑަވެ އެކަނިވެރިކަން ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. މީގެއިތުރުން، ނިއުޕޯރޓް (2016) އޭނާގެ ޑީޕް ވާރކް ފޮތުގައި މައިކަލް ލުވިސްއާއި ޖޯޖް ޕެކާގެ ތަޖުރިބާތަކަށް ހަވާލާދީ ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތަކަށް މާ ފަސޭހައިން ވާސިލުވެވުމަކީ ފިކުރީ ހަކަތަ ހުސްވެ އުފެއްދުންތެރިކަން ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ޕެކާ "ޓްވިޓާއަކީ މީޑިއާއަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހުންގެ މަސްތުވާތަކެއްޗެވެ" ކަމަށް ސިފަކުރެއްވި ފަދައިން، ކޮފީއަކަށް އިންތިޒާރުކޮށްލާ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅުގައިވެސް މައުލޫމާތު ސިކުނޑިއަށް އޮއްސާލުމުން އަސްލު ދިރިއުޅުމަށް ދޭންޖެހޭ ފުން ސަމާލުކަން ގެއްލި، ނަފުސާނީ ވަރުބަލިކަން މެދުވެރިވެ، ފައިދާއެއް ނެތް ގުޅުންތަކަށް ވަގުތު ބޭކާރުވެގެންދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ސޯޝަލް މީޑިއާގައި އެހެން މީހުންގެ ފުރިހަމަ މަންޒަރުތައް ފެނުމުން އަމިއްލަ ނަފްސާމެދު އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވުމާއި، އޮންލައިން މާހައުލުގައި ކުރިމަތިވާ ބުލީކުރުމާއި ފާޑުކިއުންތަކުގެ ސަބަބުން ނަފްސާނީ ހަމަޖެހުން ނަގާލައެވެ. އަދި ރޭގަނޑު ގިނައިރު ވަންދެން ސްކްރީން ބެލުމުގެ ސަބަބުން ނިދުމުގެ އާދަތަކަށް ބުރޫއެރުމުގެ އިތުރުން، ނަފުސާނީ ސިއްޙަތުގެ ޚިދުމަތްތައް އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ފުޅާވެފައި ނުވުމަކީވެސް މި ގޮންޖެހުންތައް އިތުރަށް ގޯސްވެގެންދާ މުހިންމު ސަބަބެކެވެ.
ޚުލާޞާއާއި ޙައްލުތައް
ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރާ ގޮތާއި އެއިން ކުރެވޭ އިޙްސާސްތަކަކީ ސީދާ އެކަނި މިންވަރަކަށް ބަލައިގެން ވަޒަންކުރެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. މީގައި މުހިންމީ ބޭނުންކުރާ ވަގުތަށްވުރެ ބޮޑަށް، ބޭނުންކުރާ މުއާމަލާތްތަކުގެ ފެންވަރާއި، އެކުދިންގެ އާންމު ޖަޒުބާތީ ހާލަތެވެ. ޒުވާނުންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަކީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުޅި މުޖުތަމަޢާއި ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލާ ގުޅިފައިވާ ޤައުމީ ކަމެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޒުވާނުންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ކަށަވަރުކޮށް، އެކަށީގެންވާ އުފާވެރި ޖީލެއް ބިނާކުރުމަށްޓަކައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދިނުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ:
ނަފުސާނީ ސިއްޙަތުގެ ޚިދުމަތްތައް ލާމަރުކަޒީކޮށް ފަސޭހައިން ލިބޭނެ ގޮތް ހެދުން: ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި، ޚާއްޞަކޮށް އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްރަށުގައި ނަފުސާނީ އެހީތެރިކަމާއި ކައުންސިލިންގ ޚިދުމަތްތައް ފަސޭހައިން ލިބޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސުމެވެ. އަދި ސްކޫލްތަކާއި ކޮލެޖު/ޔުނިވަރސިޓީތަކުގައި ތަމްރީނުވެފައިވާ ކައުންސިލަރުން މެދުވެރިކޮށް ޒުވާނުންނަށް ވަގުތުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން މުހިންމެވެ.
ޑިޖިޓަލް ލިޓަރަސީ އާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ރައްކާތެރިކަމަށް އަހުލުވެރިކުރުން: ޒުވާނުންނާއި ބެލެނިވެރިން ސޯޝަލް މީޑިއާ ހެޔޮގޮތުގައި ބޭނުންކުރާނެ ގޮތާއި، އޮންލައިން ރައްކާތެރިކަމާއި، ޑިޖިޓަލް މީޑިއާއިން އަންނަ ފިއްތުންތަކުން ދުރުހެލިވާނެ ގޮތްތަކަށް ހޭލުންތެރިކުރުމެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާއަކީ ނަފުސާނީ އަސަރުކުރުވާ މާހައުލަކަށް ވާތީ، ސްކްރީން ވަގުތު ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި އަމިއްލަ ސައިކޮލޮޖިކަލް ދުޅަހެޔޮކަން ދެމެހެއްޓުމުގެ ހުނަރުތައް ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އުނގަންނައިދޭންޖެހެއެވެ.
ޒުވާނުންނަށް ޚާއްޞަ އިޖުތިމާއީ އަދި ކުޅިވަރު މާހައުލުތައް ބިނާކުރުން: އޮންލައިން ދުނިޔެއިން ބޭރުގައި، ޒުވާނުން އެކަކު އަނެކަކާ ބައްދަލުވެ، ޚިޔާލު ބަދަލުކޮށް، ކުޅިވަރާއި އިޖުތިމާއީ ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވެވޭނެ ރައްކާތެރި މާހައުލުތައް ރަށްރަށާއި މާލޭ ސަރަޙައްދުގައި އިތުރުކުރުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން ޒުވާނުންގެ އެކަނިވެރިކަން ކުޑަވެ، ހަޤީޤީ އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތައް ބަދަހިވެގެންދާނެއެވެ.
ހަވާލާދޭ ލިޔުންތައް
ޕާކް، އެސް. (2026). ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުންކުރުމާއި ޒުވާނުން އަމިއްލައަށް އިޙްސާސްކުރާ އުފާވެރިކަމާއި އެކަނިވެރިކަން: މެޝިން ލާރނިންގ އުސޫލަކުން ދިރާސާކުރުން. ޓެކްނޮލޮޖީ އިން ސޮސައިޓީ, 103528.
ނިއުޕޯޓް، ސީ. (2016). ޑީޕް ވަރކް: ރޫލްސް ފޯ ފޯކަސްޑް ސަކްސެސް އިން އަ ޑިސްޓްރެކްޓެޑް ވާރލްޑް. ނިއުޔޯކް: ގްރޭންޑް ސެންޓްރަލް ޕަބްލިޝިންގ.
އެޑިޓަރުގެ ނޯޓް: ޑރ. އާމިނަތު ޝާފިޔާ އާދަމް އަކީ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ އެސިސްޓެންޓް ޕްރޮފެސަރ އަދި ސެންޓަރ ފޯ ރިސާޗް އެންޑް ޕަބްލިކޭޝަންސްގެ ޑީންއެވެ. 2015 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ނިއުޒީލޭންޑުގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ވައިކާޓޯގެ ސްކޮލަޝިޕެއްގައި ޑޮކްޓޮރަލް ޑިގްރީ ހާސިލު ކުރައްވާފައެވެ. ޑރ. ޝާފިޔާގެ ދީރާސީ ކަރުދާސްތަކުގެ ދާއިރާތަކުގެ ތެރޭގައި ތަޢުލީމުގައި ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީގެ ބޭނުން، ޓީޗަރ ޕޯޓްފޯލިއޯ، ސްކޫލް ލީޑަރޝިޕް، އޮންލައިން ސްޓޫޑެންޓް އެންގޭޖްމަންޓް، ޕްލޭ-ބޭސްޑް ޕެޑަގޮޖީ، އަދި މިނޫންވެސް ތަޢުލީމީ ދާއިރާއާ ގުޅޭ ތަފާތު ދިރާސާތައް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ޑރ ޝާފިޔާ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދިރާސީ މަސައްކަތްތައް ފުޅާކޮށް، ދިރާސީ ސަގާފަތެއް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ހީވާގިކަމާއެކު ޒިންމާދާރު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. ތަފާތު ގިނަ ދާއިރާތަކާއި ގުޅޭ 30 އަށްވުރެ ގިނަ ޢިލްމީ ކަރުދާސް އެކަޑަމިކް ޖާރނަލްތަކުގައި ޝާއިޢުކުރައްވާފައިވެއެވެ. ޑރ ޝާފިޔާ އަކީ މުޖުތަމަޢަށް ފައިދާވަނިވި ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ހިލޭސާބަހަށް ކުރައްވާ ދިވެހި މުޖުމަޢުގެ ޢިލްމީ ހިއްސާދާރެކެވެ.
