އެއީ މާ ދުރު ނޫން މާޒީއެކެވެ. މީގެ ފަންސާހަކަށް އަހަރު ކުރިއަށް ބަލާއިރުވެސް، ދިވެހިންނަކީ ހަށިގަނޑު ވަރުގަދަ، ހީވާގި އަދި ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތެއްގެ ވެރި ބައެކެވެ. ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުން ބިނާވެފައި އޮތީ ފަތިހާ ހޭލައިގެން ކުރި ބުރަ މަސައްކަތްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. މަސްވެރިކަމާއި، ދަނޑުވެރިކަމާއި، ވަޑާންކުރުމާއި، ގެދޮރު ބިނާކުރުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއް އަމިއްލަ އަތުން ކުރި ޖީލެކެވެ. ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރީ ކަނޑުން ބާނާ ތާޒާ މަހާއި، ދަނޑުތަކުން ހައްދާ ކައްޓަލަ އާއި ބަރަބޯ ފަދަ ގިނައިރުން ހަށިގަނޑަށް ބާރުދޭ މާއްދާތައް ހިމެނޭ ކޮމްޕްލެކްސް ކާބްސް އެކުލެވޭ ތަކެއްޗެވެ. ފޮނި އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ކެއީ އަމިއްލަ ގޭގޭގައި ހައްދާ ތާޒާ މޭވާއެވެ. އެއީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ހަކަތަ ލިބިދިން، ޤުދުރަތީ ދިރިއުޅުމެކެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު މިދިވެހި ރާއްޖޭގެ މަލަމަތި މުޅިން ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. އިހުގައި ދިވެހިން ކުރި ބުރަ މަސައްކަތްތައް ކަމަށްވާ މަސްވެރިކަމާއި، ދަނޑުވެރިކަމާއި، އިމާރާތްކުރުމުގެ ދާއިރާއިން ދިވެހިން ފެންނަނީ މަދުންނެވެ. މަސްދޯނިފަހަރުގައާއި، ދަނޑުބިންތަކާއި ކޮންކްރީޓް ސައިޓްތަކުން މިއަދު ގިނައިން ފެންނަނީ ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންނެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމާއެކު ދިވެހިން މިވަނީ ކަންނެތްކަމަށް ހުށަހެޅިފައެވެ. ފަތިހާ މަސައްކަތްތައް ފެށުމުގެ ބަދަލުގައި ލަހުން ހޭލުމާއި، ގިނައިރު ނިދަން ބޭނުންވުން މިވަނީ އާދައަކަށް ވެފައެވެ.
ކޮންކްރީޓްގެ ތެރޭގައި ހެލިފެލިވުން މަދުވެ ކަންނެތްވުން
ހަމައެކަނި މާލެ ސަރަހައްދަށް ބެލިކަމުގައިވިޔަސް ފާހަގަކޮށްލެވެނީ މިއަދު ދުވާލަކު 30 މިނެޓް ހިނގާލުންވެސް ބޮޑު ތަކުލީފަކަށް ވެފައިވާކަމެވެ. ކޮންމެ ކަމަކަށް ސައިކަލާއި، ކާރު ނުވަތަ ބަހުގެ ބޭނުން ހިފަންޖެހެއެވެ. ކަންމަތީ ފިހާރައަށްވެސް ދެވެންއޮތީ ސައިކަލުގައެވެ. ލިފްޓުތައް ޢާންމުވާ ވަރަކަށް ސިޑިން އަރާތީ ލިބޭ ކަސްރަތުކޮޅުވެސް ގެއްލިގެން ދަނީއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ކެއުމުގެ ސުފުރާއާއި ކާގަޑިތަކަށްވެސް މިވަނީ ބޮޑު ބަދަލެއް އައިސްފައެވެ. ވަގުތުން ވަގުތަށް ތާޒާކޮށް ތައްޔާރުކުރާ ކެއުންތަކުގެ ބަދަލުގައި، މިއަދު ގޭގޭގައިވެސް ގިނައީ ރިފައިންޑް ކާބްސް އާއި، ޕްރޮސެސްޑް (ބަންދުކުރި) ކާނާއެވެ. ކާގަޑިތައް ޤަވާއިދުން ނުބެލެހެއްޓުމާއި، ދަންވަރު ކެއުމަކީ އާންމު ކަމަކަށް ވެއްޖެއެވެ. ހުސްވަގުތުތަކުގައި ބޭރަށް ނުކުމެ، އަތިރިމަތީގައާއި ބަގީޗާތަކުގައި އެންމެން އެކުވެގެން ކުޅެ އުޅުނު ކުޅިވަރުތައް މިއަދު ތާރީޚުގެ ތެރެއަށް ހިނގައްޖެއެވެ.
ސްކްރީންތަކުގެ އަސަރު: ނަފްސާނީ އަދި އިޖުތިމާއީ ރިހުން
ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުންތަކާއި އެކު ދުނިޔެ ތަރައްޤީވަމުން އަންނައިރު ޢާއިލާތަކަށާއި މުޖުތަމަޢަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ އަސަރުތަކަކީ ހަމައެކަނި ފައިދާކުރަނިވި އަސަރުތަކެއްނޫނެވެ. ސްކްރީންތަކަށް ދެވިހިފުމާއި ސޯޝަލް މީޑިއާއަށް ހުށަހެޅުމުގެ ސަބަބުން، ދިވެހިންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމުގެ ފާރު (މެންޓަލް ހެލްތް ޓްރެޝްހޯލްޑް) މިވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައެވެ. މިއީ މީގެ ކުރިން ދިވެހިން ވިސްނާފައިވެސް ނެތް ފަދަ ނުރައްކަލެކެވެ.
އިހުގައި މީހުންނަކީ ބޭރަށް ނުކުމެ އެކަކު އަނެކަކާ ވާހަކަދައްކައި، އަވަށްޓެރިންނަކީ އަމިއްލަ ޢާއިލާ ފަދައިން ދުށް ބައެކެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ ގޭގެތެރޭގެ ގުޅުންތައްވެސް މިވަނީ ހީނަރުވެ، ބަދަލުވެފައެވެ. އެއް ގެއެއްގައި، އެއް ސުފުރާއެއްގެ ދޮށުގައި ތިބޭއިރުވެސް ކޮންމެ މީހަކަށް އިނދެވޭނީ އަމިއްލަ ފޯނުގެ ކުޑަ ސްކްރީނަށް ގެއްލިފައެވެ.
ދިރާސާތަކުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުގެ ބިރުވެރިކަން
ދިރިއުޅުމަށް އައި މި ބޮޑު ބަދަލުގެ ސަބަބުން ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތައް (NCDs) ރާއްޖޭގައި މިވަނީ ބިރުވެރި މިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ދެކެވޭ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތު ޖަމްއިއްޔާ (WHO) އާއި ރާއްޖޭގެ ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (HPA) ގުޅިގެން ހަދާފައިވާ "ސްޓެޕްސް" (STEPS) ދިރާސާގެ ރަސްމީ ހޯދުންތަކުން މިކަން ސާފުކޮށް ފެންނަން އެބައޮތެވެ.
ސިއްހީ ވުޒާރާގެ އެންމެ ފަހުގެ ރިޕޯޓުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި:
މަރުގެ ނިސްބަތް: ރާއްޖޭގައި މަރުވާ މީހުންގެ 84 އިންސައްތައަކީ ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން މަރުވާ މީހުންނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިތުގެ ބަލިތަކާއި، ސްޓްރޯކް، ހަކުރުބަލި އަދި ކެންސަރު ހިމެނެއެވެ.
އެންމެ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމަކީ، ފަހުގެ ޑޮކްޓަރީ ރިސާޗުތަކާއި ހޮސްޕިޓަލްތަކުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މީގެކުރިން އުމުރުން 50 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނަށް އާންމުކޮށް ޖެހޭ ބަލިތައް ކަމަށްވާ "ސްޓްރޯކް" ފަދަ ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް، މިހާރު ވަރަށް ޅަޒުވާނުންނަށާއި ކުޑަކުދިންނަށްވެސް ޖެހެމުންދާ ކަމެވެ.
ބަރުދަން އިތުރުވުން: ދިވެހި ފިރިހެނުންގެ 60 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ މީހުން، އަދި އަންހެނުންގެ 65 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނަކީ ބަރުދަން ހުންނަންޖެހޭ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރު (Overweight) ނުވަތަ ފަލަބަލީގެ (Obesity) އުނދަގޫ ތަހައްމަލުކުރަމުންދާ މީހުންނެވެ.
ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި ކޮލެސްޓްރޯލް: ދޮށީޢުމުރުގެ މީހުންގެ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 30 އިންސައްތަ މީހުންގެ ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވާއިރު، 50 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ކޮލެސްޓްރޯލް ހުންނަނީ ނުރައްކާތެރި މިންވަރަކަށް މަތީގައެވެ.
މިއީ ހަށިގަނޑު ހަލުވައިލުމެއް ނެތި، ތައްޔާރީ ހަކުރާއި ތެޔޮ ގިނަ ކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ މެޓަބޮލިޒަމް (ކާނާ ހަކަތައަށް ބަދަލުކޮށްދޭ ނިޒާމު) ބަލިކަށިވުމުން ދިމާވާ ކަންކަމެވެ.
ދުޅަހެޔޮ މާދަމާއަކަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަން
މި ބިރުވެރި ހާލަތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ޖީލުތައް ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި މިއަދު އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހެއެވެ. މިއީ ކޮންމެ ފަރުދަކު، ކޮންމެ އާއިލާއަކުން ފަށަންވީ މަސައްކަތެކެވެ.
1 ދުވާލަކު މަދުވެގެން 30 މިނެޓް ހަރަކާތްތެރިވެލުން
ކުދި ދަތުރުތަކުގައި ސައިކަލު ދޫކޮށްލާފައި ފައިމަގުގައި ހިނގަން ފެށިދާނެއެވެ. އިމާރާތްތަކަށް އަރާއިރު މުޅިން ލިފްޓަށް ބަރޯސާވުމުގެ ބަދަލުގައި، ބައެއްފަހަރު ސިޑި އިޚްތިޔާރުކޮށްލެވިދާނެއެވެ. މާ އުސް އިމާރާތެއްނަމަ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ސިޑިން އަދި އަނެއްބައި ލިފްޓުން ދިއުން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ނަމަވެސް ސިޑި ބޭނުންކުރުން އާދައަކަށް ހެދުން މުހިންމެވެ.
2 ކާބަފައިންގެ ސާދާ ކެއުމަށް ރުޖޫޢަވުން: ޕްރޮސެސްޑް ކާނާއާ ދުރުވުން
ޕެކެޓްކުރި ތައްޔާރީ ކާނާއާއި، ފޮނިފޮނި ޖޫސްތަކާއި، އެނާޖީ ޑްރިންކްތަކާއި އަދި ފިޒީ ޑްރިންކްސް ފަދަ ހަކުރު ގިނަ ބުއިންތައް ހުއްޓާލާށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ތާޒާ ކަނޑުމަހާއި، ފަތްޕިލާވެއްޔާއި، އަލުވި އަދި ކައްޓަލަ ފަދަ ގުދުރަތީ ކާބޯތަކެތި ސުފުރާގެ މައިގަނޑު ބަޔަކަށް ހެދުން މުހިންމެވެ.
3 ޑިޖިޓަލް ޑިޓޮކްސް (ސްކްރީން ވަގުތު މަދުކުރުން): އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުން
ގޭތެރޭގައި ފޯނާއި ޓެބްލެޓް ބޭނުންކުރާ ވަގުތު ހަނިކުރާށެވެ. ކާގަޑިތަކަކީ "ސްކްރީން-ފްރީ" ވަގުތުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅައި، އެކަކު އަނެކަކާ ވާހަކަދައްކައި ހީނސަމާސާކުރާ ވަގުތަކަށް ހަދާލުން ކިހިނެއްތޯއެވެ.
4 ބޭރުތެރޭގެ ހަރަކާތްތައް އިތުރުކުރުން: ޤުދުރަތީ މާހައުލަށް ނުކުތުން
ހަވީރުގެ ވަގުތުތަކުގައި ކުދިން ގޮވައިގެން ގޮނޑުދޮށަށާއި ޕާކުތަކަށް ނުކުމެ، އެކުގައި ދުވެ، ކުޅެ، ތާޒާ ވައިލިބޭނެ ގޮތް ހަދާށެވެ. މިއީ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުވުމަށް އޮތް ވަރަށް ފަހި މަގެއްކަމަށް ކަމުގެ މާހިރުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޯބިވާ ޖީލުތަކަށްޓަކައި: ހިތުގެ އާދޭސް
މި ހުރިހާ ވާހަކައެއް ނިންމާލަމުން ބުނެލަން އޮތީ، މިއީ ހަމައެކަނި ސައިންސާއި ރިޕޯޓުތަކުގެ ހޯދުންތަކެއް ނޫންކަމެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޯބިވާ މަންމައިންނާއި، ބައްޕައިންނާއި، އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތަކުގެ ވިންދު ފަދަ ދަރިންގެ ދިރިއުޅުމެވެ. ތަރައްޤީއާއި އެކު އަންނަ ލުއި ފަސޭހަ ކަމުގެ ނަމުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ އަތުން މި ބިނާކުރެވެނީ ކޮންފަދަ މުސްތަޤުބަލެއްތޯ ހިތާހިތުން ސުވާލުކޮށްލަން އެބަޖެހެއެވެ.
ނަމަވެސް، މިއީ އުންމީދު ކަނޑާލަންވީ ވަގުތެއް ނޫނެވެ. އިސްލާހުގެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅަކީ އަދިވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ އަތްމަތީގައި އޮތް ކަމެކެވެ. އިސްލާމްދީން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަބަދުވެސް ބާރުއަޅަނީ އިރާކޮޅު އަވަހަށް ނިދާފައި، ފަތިހާ ހޭލައިގެން ބަރަކާތްތެރި ދުވަހެއް ފެށުމަށެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ އާދަތަކަށް ގެންނަ ކުޑަކުޑަ ބަދަލަކުން، މާދަމާގެ ޖީލަކީ ހީވާގި، ވަރުގަދަ އަދި ދުޅަހެޔޮ ބަޔަކަށް ހެދިދާނެއެވެ. އުންމީދަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ ސިއްޙަތު ރައްކާތެރިކޮށް، މުސްތަޤުބަލު އުޖާލާކުރުމެވެ.
މައުލޫމާތު ނަގާފައިވަނީ: މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު އަދި ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (HPA) – ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާތަކާ ބެހޭ ގައުމީ ދިރާސާ (STEPS Survey).
ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާ (WHO) – ރާއްޖޭގެ ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގެ ހާލަތު ބަޔާންކުރާ ރިޕޯޓް (NCD Country Profile - Maldives).
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިއްހީ މާހިރުންނާއި ހޮސްޕިޓަލްތަކުގެ ފަހުގެ ކްލިނިކަލް ހޯދުންތައް (2024-2026).
